Ben je zzp'er en ouder dan 55? Dan verdwijnt binnenkort een vangnet waar je waarschijnlijk nog nooit van hebt gehoord, tot je het nodig hebt. De IOAZ, de uitkering voor oudere zelfstandigen die noodgedwongen moeten stoppen, sluit per 1 januari 2028 voor nieuwe aanvragen. Zelfstandigenorganisaties zijn woest, en terecht: er komt geen vervanging.
Wat is de IOAZ eigenlijk
De Wet Inkomensvoorziening oudere en gedeeltelijk arbeidsongeschikte gewezen zelfstandigen, kortweg IOAZ, vult het inkomen aan van zzp'ers die hun bedrijf moeten beëindigen omdat het simpelweg niet genoeg oplevert. Je komt in aanmerking als je 55 jaar of ouder bent maar de AOW-leeftijd nog niet hebt bereikt, de afgelopen tien jaar hebt gewerkt waarvan minstens de laatste drie jaar als zelfstandige, en minimaal 1.225 uur per jaar in je eigen bedrijf hebt gestoken. De uitkering vult je inkomen dan aan tot het sociaal minimum, voor jou en je eventuele partner. Ondernemersplein legt de exacte voorwaarden uit.
Het bijzondere zit in de vermogenstoets. Bij een gewone bijstandsuitkering telt vrijwel al je vermogen mee, inclusief de overwaarde van je huis. Bij de IOAZ geldt een vrijstelling tot €175.864, juist omdat veel zelfstandigen hun pensioen niet via een werkgever opbouwen maar via de waarde van hun bedrijf of woning. Dat verschil is precies waarom deze regeling voor oudere zzp'ers zo veel uitmaakt.
Waarom het kabinet ermee stopt
De reden die het kabinet aanvoert, is vereenvoudiging. Nederland heeft een lappendeken aan regelingen voor specifieke groepen werklozen en het kabinet wil daarvan af, in lijn met beleid dat mensen langer en gezond laat doorwerken. De IOAW, de vergelijkbare regeling voor oudere werknemers, is al eerder versoberd. De IOAZ volgt nu hetzelfde pad. Wie straks een vangnet nodig heeft, valt terug op de reguliere bijstand, zonder de vermogensvrijstelling die zelfstandigen nu nog beschermt.
Belangrijk om te weten: de sluiting raakt alleen nieuwe aanvragen. Loop je al in de IOAZ, dan verandert er niets aan jouw uitkering.
De overgangsregeling: dit is je deadline
Volgens het voorstel kun je nog tot en met 31 december 2027 een IOAZ-aanvraag indienen. Overweeg je serieus om je bedrijf de komende jaren te beëindigen en ben je 55-plus, dan loont het om nu al uit te rekenen of je aan de voorwaarden voldoet. Wacht je tot 2028, dan is de deur dicht en resteert alleen de bijstand, met alle gevolgen voor je vermogen van dien.
De Rijksoverheid bevestigde de sluitingsdatum begin juni, na een internetconsultatie waarop tot 3 juli kon worden gereageerd.
Zo check je of dit jou raakt
Voordat je in paniek raakt: de IOAZ geldt niet voor elke zzp'er die stopt, en de meeste zelfstandigen zullen er nooit een beroep op hoeven doen. Toch is het slim om nu te checken of je in de doelgroep valt, zeker als je business het de laatste jaren lastig heeft.
- Je bent 55 jaar of ouder, maar hebt de AOW-leeftijd nog niet bereikt
- Je hebt de afgelopen tien jaar gewerkt, waarvan minstens de laatste drie jaar als zelfstandige
- Je werkte minimaal 1.225 uur per jaar in je eigen bedrijf, ook wel het urencriterium genoemd
- Je inkomen uit het bedrijf is structureel te laag om van te leven
- Je vermogen, inclusief overwaarde van je woning, blijft onder de vrijstelling van €175.864
Voldoe je aan deze punten en overweeg je serieus te stoppen, dan loont het om nog dit jaar of in 2027 een aanvraag voor te bereiden in plaats van te wachten. Twijfel je, vraag dan bij je gemeente na hoe de overgangsregeling in jouw situatie precies uitpakt. Elke gemeente voert de IOAZ zelf uit, en de exacte werkwijze kan verschillen.
Zelfstandigenorganisaties trekken aan de bel
Vereniging Zelfstandigen Nederland en FNV Zelfstandigen reageerden fel in de internetconsultatie. Hun argument: de IOAZ is het enige vangnet dat rekening houdt met hoe zelfstandigen hun vermogen opbouwen. Voor veel 55-plus ondernemers is de overwaarde in hun woning feitelijk hun pensioen. Sluit je de IOAZ zonder alternatief, dan dwing je die groep om eerst hun huis op te eten voordat ze recht hebben op enige vorm van inkomensondersteuning.
Het wantrouwen wordt gevoed door eerdere ervaringen. Zelfstandigen voelen zich vaker voor het blok gezet door de overheid: eerder bleek al dat honderden zzp'ers een eerdere belofte over naheffingen zagen sneuvelen. Die geschiedenis maakt dat organisaties nu vooraf duidelijkheid eisen in plaats van achteraf te moeten repareren.
Wat je nu zelf kunt regelen
Je hoeft niet te wachten tot de politiek dit uitvecht. Twee dingen kun je vandaag al oppakken. Ten eerste: bouw zelf een buffer op voor je oude dag, want veel zzp'ers laten fiscaal voordelige pensioenruimte onbenut liggen terwijl dat precies het soort vangnet is dat straks minder vanzelfsprekend is. Ten tweede: kijk breder dan alleen inkomen bij stoppen, en check ook je bescherming tegen arbeidsongeschiktheid. Nu de verplichte AOV eraan komt, is dit een goed moment om je hele vangnet in kaart te brengen in plaats van te vertrouwen op een regeling die over twee jaar niet meer bestaat.
Ben je nu tussen de 50 en 55? Reken dan niet blind op de IOAZ als achtervang over vijf of tien jaar. De kans dat die er dan nog is, wordt met de dag kleiner. Regel je eigen buffer, en laat je niet verrassen door een overheid die dit vangnet stilletjes dichttimmert.