Ze hielpen het kabinet uit de brand. Maanden lang werkten honderden zzp'ers bij Dienst Toeslagen om de schade van de toeslagenaffaire te herstellen. De overheid beloofde hen dat ze niets te vrezen hadden: als er problemen zouden komen met hun zzp-status of belastingaanslagen, zou de staat hen beschermen. Die belofte is nu verbroken.
Rond 650 zelfstandigen ontvangen naheffingen van de Belastingdienst, in sommige gevallen oplopend tot €10.000 per persoon. Samen gaat het om zo'n €6 miljoen aan aanslagen die deze zzp'ers nooit hadden verwacht te betalen.
Wat de overheid beloofd had
Toen Dienst Toeslagen in 2021 en 2022 op zoek ging naar extra capaciteit voor het herstelproces, koos de organisatie bewust voor zelfstandigen. Snel schakelen, flexibel inzetten, snel weer laten gaan. Maar voor de zzp'ers zat daar een addertje onder het gras: wie voor de overheid werkt als zelfstandige loopt altijd het risico dat de Belastingdienst de opdracht achteraf als dienstverband aanmerkt, ook wel schijnzelfstandigheid genoemd.
Om die twijfel weg te nemen deed de overheid iets opmerkelijks. Ze beloofde expliciet: als er ooit een naheffing of boete zou komen wegens schijnzelfstandigheid, zou de staat die kosten voor haar rekening nemen. De zzp'ers konden dus gerust zijn, zo was de boodschap. Ze deden goed werk, op verzoek van de overheid, voor een betaling die zij als ondernemer konden inboeken.
Die belofte stond er. Schriftelijk. Maar een toezegging is geen wet, zo blijkt nu.
De brief van 10 februari 2025
Op 10 februari 2025 stuurde het Ministerie van Financiën een brief die de belofte formeel introk. Per 1 april 2025 gold de bescherming niet meer. De zzp'ers die op dat moment nog voor Dienst Toeslagen werkten of recentelijk hadden gewerkt, stonden er plotseling anders voor.
Het ministerie weigert verdere toelichting te geven, verwijzend naar fiscale geheimhouding. Dat betekent dat betrokken zzp'ers nauwelijks weten met wie ze eigenlijk praten als ze bezwaar willen maken. De overheid is in dit geval tegelijk opdrachtgever, schuldeiser en de instantie bij wie je bezwaar moet aantekenen. Een positie die voor de zzp'er weinig ruimte laat.
Schijnzelfstandigheid als wapen
De naheffingen draaien om schijnzelfstandigheid. De Belastingdienst stelt dat de betreffende zzp'ers feitelijk als werknemer functioneerden, en niet als zelfstandige ondernemer. Dat is een beoordeling die voor veel zelfstandigen in Nederland al jaren als een zwaard van Damocles boven het hoofd hangt.
Vorig jaar haalde de handhaving van schijnzelfstandigheid de voorpagina's toen de overheid aankondigde strenger te gaan optreden. De VBAR werd van tafel gehaald en in de Zelfstandigenwet gegoten, maar de onduidelijkheid bleef. En die onduidelijkheid heeft voor deze groep zzp'ers nu een heel concreet prijskaartje gekregen.
Wat extra wrang is: de toeslagenaffaire zelf draaide voor een groot deel om willekeurig overheidsoptreden richting gewone burgers. Nu herhaalt diezelfde overheid dat patroon richting de mensen die ze inhuurde om het recht te zetten.
Wat kun je als zzp'er doen bij een naheffing
Als je een naheffing krijgt die je onterecht vindt, zijn er stappen die je kunt zetten. Bezwaar maken bij de Belastingdienst is altijd mogelijk, ook als de termijnen krap zijn. Doe dit bij voorkeur met hulp van een fiscalist of belastingadviseur die ervaring heeft met zelfstandigenstatus-kwesties. Vraag ook altijd om de exacte onderbouwing van de aanslag: de Belastingdienst moet kunnen aantonen op basis van welke criteria jouw opdracht als dienstverband wordt beschouwd.
Heb je een naheffing ontvangen als gevolg van je werkzaamheden voor Dienst Toeslagen, dan is er ook een politieke route. Betrokken zzp'ers hebben zich deels georganiseerd en proberen via Kamerleden druk te zetten op het ministerie. Politieke aandacht heeft in het verleden geleid tot compensatieregelingen, zoals we ook zagen bij de gedupeerden van de toeslagenaffaire zelf. Dat is geen garantie, maar het is een weg die de moeite waard is te bewandelen zolang de juridische weg langzaam gaat.
Verder geldt voor alle zzp'ers die structureel voor één opdrachtgever werken: zorg dat je je schijnzelfstandigheidsrisico kent. Dat is iets wat je ook in je tariefstelling kunt meenemen, net zoals je al rekening houdt met de afbouw van de zelfstandigenaftrek richting €1.200. Minder fiscale voordelen, meer risico's: de businesscase van zelfstandig werken verandert, en wie dat negeert, betaalt daar vroeg of laat voor.
Dit zegt meer dan alleen over deze 650 zzp'ers
Dit is geen geïsoleerd incident. Het is deel van een groter patroon waarbij de overheid zelfstandigen inhuurt voor flexibiliteit, maar hen vervolgens niet dezelfde bescherming biedt als eigen medewerkers. De onduidelijkheid over zzp-handhaving is al uitgebreid in het nieuws geweest: een jaar na de grote onrust weet bijna niemand precies waar hij als zelfstandige aan toe is.
Wat deze naheffingen concreet laten zien, is dat een belofte van de overheid geen juridisch afdwingbaar recht is. En dat uitgerekend zzp'ers die de overheid hielpen uit een crisis, zelf in een financiële crisis beland kunnen raken. Als dat het soort zekerheid is dat de staat biedt aan zelfstandigen die in goed vertrouwen werken, weten we genoeg.
Wil je weten hoe je je als zelfstandige beter beschermt tegen financiële risico's van buitenaf? Lees ook wat de verplichte AOV voor jou betekent zodra die er is. Want bescherming voor zzp'ers wordt steeds harder nodig, terwijl de overheid die bescherming liever bij jezelf neerlegt.